خبر فاسق
اعتماد یکی از مهمترین اصول همکاری سازمانی
است.تا اعتماد نباشد همکاری سازمانی و همفکری آن گونه که می بایست عمق نخواهد
داشت.البته کسی در این نکته شک نخواهد کرد که یک جامعه ، سازمان ، مجموعه و حتی
خانواده تنها در صورتی قله های رفیع سعادت را به سلامت در خواهد نوردید و به افق
وسیع پیشرفت معنوی و مادی نظاره گر خواهد شد که اعتماد را در جای جای مجموعه عمق
بخشیده ، نهادینه نماید.ولی مع الاسف عواملی ممکن است بر حسن همکاری و همدلی
مجموعه پنجه کشیده ، همکاری سازمانی را مخدوش نمایند. یکی از این عوامل اعتناء به
همه ی اخبار وارد شده به سازمان است. اخباری که هر چند ورود آن به سازمان برای
تصمیم سازان و مجریان ( البته پس از سنجش و بررسی) مغتنم و ارزشمند است ولی ممکن
است تنها درصد ناچیزی از آن سلیم و صحیح باشد. اخوت ایمانی و حسن همکاری سازمانی
ایجاب می کند هر خبری پس از وصول ، فورا منشأ تصمیم قرار نگیرد. همان گونه که در
شرع مقدس نیز چنین است . در شرع انور تنها خبر متواتر است که ارزشی بسان طلا
دارد.خبر واحد یا مرسل و ... به ندرت مستند واقع می شود۱.چرا که صریح آیه قرآن کریم
نیز بر بررسی و سبک سنگین نمودن اخبار تاکیدی خاص و آمرانه دارد.نقل آیه ششم سوره
حجرات و تفسیر آن از حجت الاسلام قرائتی در
اینجا خالی از لطف نیست:
«يَآ أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِن
جَآءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبِإٍ فَتَبَيَّنُواْ أَن تُصِيبُواْ قَوْماً بِجَهَالَةٍ
فَتُصْبِحُواْ عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ»۲ ای كسانىكه ايمان آوردهايد! اگر فاسقى
براى شما خبرى مهم آورد تحقيق كنيد، مبادا (از روى زودباورى و شتابزدگى تصميم
بگيريد و) ناآگاهانه به گروهى آسيب رسانيد، سپس از كردهى خود پشيمان شويد.
نكته ها
بر اساس روايات متعدّد از طرق شيعه و سنّى،
اين آيه درباره وليدبن عقبه نازل شده است. زيرا پيامبر او را براى جمعآورى زكات
از قبيله بنى مصطلق اعزام داشت، امّا از آنجا كه ميان او و اين قبيله در دوران
جاهليّت، خصومتى شديد بود، هنگامى كه اهل قبيله به استقبال او مىآمدند، گمان كرد
كه به قصد كشتن او آمدهاند. لذا جلوتر نرفت و نزد پيامبر بازگشت و خبر داد كه
مردم از پرداخت زكات خوددارى كردهاند. پيامبر از اين خبر ناراحت شد و تصميم گرفت
آنان را گوشمالى دهد. آيه فوق نازل شد و در مورد خبر فاسق دستور تحقيق داد.
روشن است كه فسقِ وليدبن عقبه، از ابتدا
روشن نبود و گرنه پيامبر شخص فاسق را به عنوان نماينده خود جهت دريافت زكات اعزام
نمىكرد، بلكه پس از دروغى كه وليد در مورد سرباز زدن قبيله بنىالمصطق از پرداخت
زكات گفت، اين آيه فسق او را آشكار ساخت تا پيامبر و مؤمنان بر اساس خبر او عمل
نكنند.
امام حسين عليه السلام در احتجاجى كه با وليد بن عقبه داشت فرمود: به خدا
سوگند من تو را در دشمنىات با علىّبن ابىطالبعليهما السلام ملامت نمىكنم،
زيرا خداوند، على را مؤمن و تو را فاسق خوانده است. سپس آيه فوق را تلاوت كردند».۳
پی نوشت :
۱) خبر واحد تنها بر اساس آیه « نفر» ( وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُواْ كَآفَّةً فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن كُلِّ
فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَآئِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِي الدِّينِ وَلِيُنذِرُواْ
قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ ، سوره توبه ۱۲۲) قابل استناد می باشد.
۲) سوره مبارکه حجرات آیه 6
۳)برگرفته از تفسیر نور حجت الاسلام
والمسلمین محسن قرائتی و پایگاه اطلاع رسانی موسسه قرآنی احسن الحدیث http://www.ahsanolhadith.ir